Ελαφρότητα και Επιπολαιότητα

Για την τράπεζα της αγορές είσαι καταναλωτής.
Πριν από δέκα δώδεκα χρόνια τα τραπεζικά και άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ανακάλυψαν την… πυρίτιδα. Ήταν τα αποκαλούμενα «σύνθετα χρηματοοικονομικά προϊόντα». Το σκεπτικό ήταν η δημιουργία ενός ενδιάμεσου προϊόντος ανάμεσα στις μετοχές και τα ομόλογα.
 
Οι μετοχές είναι επενδύσεις υψηλού ρίσκου με μεγάλες επίσης αναμενόμενες αποδόσεις –αλλά και εξίσου ενδεχόμενα μεγάλες απώλειες του αρχικού κεφαλαίου–, τα ομόλογα άνευ ρίσκου –ή έστω μικρού ρίσκου που έχει σχέση με τη φερεγγυότητα αποπληρωμής από τον εκδότη– αλλά με ελάχιστες αποδόσεις. Οι τράπεζες σκέφτηκαν το εξής απλό: Ο κόσμος «κάηκε» από τις μετοχές μετά το σκάσιμο της χρηματιστηριακής «φούσκας» και δεν τις πλησιάζει εύκολα. Το χρηματιστήριο έγινε ένα σπορ για λίγους και ειδικούς. 

Τα παραδοσιακά ομόλογα –και λόγω της πτώσης των επιτοκίων  δεν ικανοποιούν τις 
ανάγκες της αγοράς. Ας «γεννήσουμε» τα νέα σύνθετα προϊόντα και ας τα αποκαλέσουμε «δομημένα ομόλογα». Το σκεπτικό ήταν να δημιουργηθούν ομόλογα που έδιναν αισθητά καλύτερη απόδοση από την κλασική, με κάποιον –ελάχιστο, έλεγαν– παράγοντα ρίσκου. Έτσι δημιούργησαν μια νέα αγορά, η οποία είχε πεδίο δόξας λαμπρό! Το να αναλύω περαιτέρω τα ρίσκα των δομημένων ομολόγων δεν έχει νόημα, είναι πια γνωστό σε όλους. Το ζητούμενο είναι ο τρόπος που αυτά προωθήθηκαν στην αγορά.
 
Οι τράπεζες, ας μην ξεχνάμε, πως είναι κερδοσκοπικοί οργανισμοί και όχι φιλανθρωπικά ιδρύματα. Δε φαντάζομαι να ξύπνησε κανείς μια μέρα και να σκέφτηκε πως κάποιος θα του χαρίσει χρήματα. Διότι, μη γελιόμαστε, οι υψηλότερες αποδόσεις ισοδυναμούν με το να σου χαρίζουν χρήματα.
 
Πάντοτε έλεγα ότι, όταν κάποιος σου ζητάει να του δανείσεις χρήματα με υψηλό επιτόκιο, δύο τινά συμβαίνουν: ή έχει τρομακτική ανάγκη τα χρήματα και δε βρίσκει αλλού να τον δανείσουν ή απλώς κάτι άλλο δεν πηγαίνει καλά. Δηλαδή, εν ολίγοις, η απόδοση που σου υπόσχεται μάλλον… δεν υπάρχει!
 
Στην περίπτωση των δομημένων ομολόγων η κατάσταση έχει ως εξής: ο εκάστοτε εκδότης του ομολόγου βάζει ένα υψηλό σταθερό επιτόκιο για 2-3 χρόνια, το οποίο αποτελεί «το τυράκι» για να εντυπωσιαστούν οι υποψήφιοι αγοραστές. Στη συνέχεια αρχίζουν… οι υπολογισμοί και οι σύνθετες φόρμουλες. Αν η Γη σταματήσει να γυρίζει, θα έχεις αυτή την απόδοση, αν δεν ξημερώσει την επόμενη μέρα, θα έχεις την ίδια απόδοση κ.λπ.
Όπως αντιλαμβάνεστε, αυτά τα ομόλογα για να τα αξιολογήσεις πρέπει να έχεις γνώσεις και εμπειρία. Διαφορετικά τρως το «τυράκι» στην αρχή και πέφτεις στη φάκα που σου έχει στηθεί. Επίσης, η προώθησή τους στο κοινό δεν είναι εύκολη υπόθεση. Επομένως, για να προωθηθούν στην αγορά δίδονται από τις τράπεζες μεγάλες προμήθειες. Οι δε κάθε λογής μεσάζοντες καταβάλλουν ιδιαίτερη προσπάθεια να πείσουν τους αδαείς να τα αγοράσουν (συχνά αποσιωπούν πράγματα και ωραιοποιούν άλλα) και γι’ αυτό αμείβονται αναλόγως. Οι αδαείς μπλέκονται, παγιδεύονται (ναι, αυτή είναι η πραγματικότητα) και στη συνέχεια κλαίνε. Αυτή είναι όλη η υπόθεση. Οι εκδότες των ομολόγων δανείζονται τελικά με ευνοϊκούς όρους, οι πωλητές βγάζουν πολύ καλές προμήθειες και οι αγοραστές χτυπάνε το κεφάλι τους στον τοίχο, διότι οι μεσάζοντες δε φρόντισαν να τους ενημερώσουν επαρκώς για τους κινδύνους που θα αντιμετωπίσουν.
Το ζητούμενο στο τέλος της ημέρας είναι πως πρέπει όλοι να είμαστε υποψιασμένοι και καλά ενημερωμένοι όταν επενδύουμε. Δε λαμβάνονται αποφάσεις με ελαφρότητα και επιπολαιότητα, διότι απλούστατα ο κόσμος δεν είναι πια τόσο απλός όσο ήταν παλαιότερα. Και αν θέλεις να επιβιώσεις, είναι καλό να ξέρεις τι σου γίνεται.
Σούγελας Αντώνης
Λογιστής Φοροτεχνικός